In een wereld waarin veiligheid geen vanzelfsprekendheid is, afhankelijkheden toenemen en de druk op klimaat en natuur groeit, staat één vraag centraal: hoe blijven we weerbaar - als land, als organisatie, als mens? Op 12 mei bracht de Dutch Sustainable Growth Coalition (DSGC), in samenwerking met het ministerie van Defensie, meer dan 100 leiders uit het bedrijfsleven, kennisinstellingen en de overheid bijeen op de Generaal-majoor De Ruyter van Steveninck-kazerne in Oirschot om hierover te spreken.

De DSGC bracht sectoren samen die elkaar niet vanzelfsprekend ontmoeten, om wederzijdse ervaringen uit te wisselen. CEOs en bestuurders bespraken welke stappen binnen duurzame en circulaire transities nodig zijn om de strategische autonomie en weerbaarheid van Nederland te versterken. Want geen enkele organisatie kan de weerbaarheid van Nederland alleen versterken. Juist in het collectief en in gedeelde verantwoordelijkheid ligt de kracht.

 

Input voorafgaand aan het event

Voorafgaand aan het evenement hebben de genodigden inzicht gegeven in welke kwetsbaarheden invloed hebben op de weerbaarheid en wendbaarheid van hun organisatie en welke stappen ze nu ondernemen om dit te verbeteren. De uitgebreide antwoorden gaven een scherp beeld: de urgentie om te handelen wordt breed gevoeld. De uitdaging is echter dat kwetsbaarheden zelden op zichzelf staan; het is juist de complexe opeenstapeling die het voor leiders moeilijk maakt om hun bedrijven weerbaar en wendbaar te maken.

Dit zien we bijvoorbeeld in de huidige geopolitieke ontwikkelingen. Oorlogen en toegenomen spanningen maken zichtbaar hoe afhankelijk Europa is geworden van een beperkt aantal wereldmachten en regio’s, waaronder China, de Verenigde Staten en het Midden-Oosten. Ook veranderingen in het klimaat en de natuur hebben inmiddels een directe operationele impact. Extreme weersomstandigheden, waterschaarste en verstoorde productieketens raken bedrijven steeds vaker direct. Tegelijkertijd vraagt de energie- en grondstoffentransitie om omvangrijke investeringen en aanpassingen. Bedrijven krijgen daarbij te maken met toenemende druk op het gebied van financiering, regelgeving en rapportage, terwijl het economische speelveld steeds meer onzeker wordt. Ook de digitale afhankelijkheid groeit. Cyberaanvallen op vitale infrastructuur en cloudomgevingen nemen explosief toe, terwijl de afhankelijkheid van niet-Europese techgiganten voor cloud- en AI-diensten een structureel risico vormt. Daar komt bij dat de sterke groei van datacenters en andere digitale infrastructuur de vraag naar energie en grondstoffen verder vergroot.

Hoewel de genodigden de weerbaarheid van hun organisaties gemiddeld ruim voldoende beoordelen, geven veel van hen aan dat verdere verbetering niet alleen binnen de eigen organisatie ligt. Ondanks uitgebreide scenarioplanning en professioneel risicomanagement lopen organisaties tegen grenzen aan. Weerbaarheid wordt namelijk mede bepaald door macro-economische ontwikkelingen, geopolitieke spanningen en andere externe factoren waarop organisaties slechts beperkt invloed hebben.

 

Opening

De bijeenkomst opende met de film Redefining Success, waarin Gouden Kalf-winnaar Jonathan de Jong de aanwezigen uitdaagde om anders naar succes te kijken. Is succes niet veel meer het resultaat van het collectief dan de winst van een individu of bedrijf? Met die vraag hield hij de genodigden een spiegel voor: durven we het eerlijke gesprek en de noodzakelijke systeemverandering aan, of wachten we totdat een ander de eerste stap zet? Volgens de documentairemaker liggen de oplossingen voor de nijpende vraagstukken niet bij één partij, maar bij de samenleving als geheel. De sleutel zit in het bouwen van sterke gemeenschappen met gedeelde verantwoordelijkheid tussen overheid, bedrijven en individuen. Zoals hij zelf verwoordde: "Wie een systeem wil veranderen, moet eerst de cultuur veranderen." Zijn boodschap aan de aanwezigen was helder: "Heb hoop, creëer visie en houd vol — want alleen dan zul je zien dat die nodige verandering allang begonnen is."

DSGC-voorzitter Jan Peter Balkenende beantwoordde de vraag of weerbaarheid en duurzaamheid tegenstellingen zijn. Zijn antwoord was helder: “Nee. Ondernemingen die duurzaam zijn, zijn de winnaars van de toekomst." Coen van Oostrom, sinds 1 mei voorzitter van VNO-NCW (ondersteunend partner van de DSGC), voegde toe dat concurrentiekracht nodig is om beide te verbinden. Hij pleitte voor versnelling van uitvoering: “Maar daarvoor zijn eerst vertrouwen en lef nodig.”

 

Keynote 1 - Luitenant-generaal Jan Swillens

De Commandant Landstrijdkrachten, Luitenant-generaal Jan Swillens, opende zijn keynote met een zin die de zaal direct tot stilte bracht: "Oorlog is het tegenovergestelde van duurzaamheid." Aan de hand van de verwoesting van de Kachovka-stuwdam in Oekraïne illustreerde hij hoe één moment een compleet systeem kan ontregelen, met gevolgen die decennialang doorwerken. Wat is zijn boodschap aan de boardroom?

• Veiligheid als fundament | "Zonder veiligheid is er geen economie, geen productie, geen groei, geen welzijn." Hij vertelde de aanwezigen: "Wie in zijn bestuurskamer niet nadenkt over strategische scenario's scoort een onvoldoende."
• Energie als levensader | Hij benadrukte hoe cruciaal energie is: "In ons werk is energie geen luxe, maar een voorwaarde om te overleven."
• Oproep tot actie | Vanuit de gedachte "Armies win battles, but nations win wars" riep hij bedrijfsleiders op om nauwer samen te werken. De Krijgsmacht heeft de kennis, innovatiekracht en productiecapaciteit van het bedrijfsleven en de industrie nodig.  Maar ook uw mensen kunnen een bijdrage leveren, bijvoorbeeld als reservist. Dit biedt organisaties een concrete en laagdrempelige manier om bij te dragen aan de nationale weerbaarheid.

 

Rondetafelgesprek 1 - Weerbaarheid & strategische autonomie

Tijdens het eerste rondetafelgesprek met als thema weerbaarheid & strategische autonomie gingen de deelnemers in groepen uiteen om te bespreken hoe je als organisatie wend- en weerbaar blijft, terwijl je koers houdt richting klimaat- en milieudoelen. Tijdens de gesprekken domineerden vijf thema's:

1. Geopolitieke transitie-push | Toenemende internationale politieke druk en onrust maken koers houden complex, maar dwingen Europa ook tot verdere integratie en een versnelde beweging naar energieonafhankelijkheid.
2. Van just in time naar just in case | Jarenlang is er geoptimaliseerd en ingezet op efficiëntie, wat het systeem uiterst kwetsbaar heeft gemaakt. De verschuiving naar robuustheid en weerbaarheid vraagt nu om scenarioanalyses: hoe schokbestendig is jouw organisatie, en waar zitten de kwetsbaarheden? In de boardroom is dit het gesprek van de dag.
3. Duurzaamheid en circulariteit als sleutel tot weerbaarheid | Deelnemers waren eensgezind: versnellen van en investeren in de energie- en grondstoffentransitie is niet alleen noodzakelijk voor klimaat en natuur, maar ook een belangrijke voorwaarde voor weerbaarheid. Minder afhankelijk worden van schaarse grondstoffen, energie en kennis uit andere delen van de wereld versterkt de strategische autonomie van Nederland en Europa. Circulariteit speelt daarin een sleutelrol. Door het gebruik van primaire, niet-hernieuwbare grondstoffen terug te dringen, neemt niet alleen de druk op natuur en klimaat af, maar ontstaat ook meer grip op kritieke grondstoffen en waardeketens. Tegelijkertijd werd aan verschillende tafels de weerbarstige marktrealiteit geschetst. Zo werd het voorbeeld genoemd van circulaire- & bioplastics voor verpakkingsmateriaal. Hoewel deze materialen bijdragen aan verduurzaming, zijn zij vaak simpelweg duurder dan traditioneel plastic uit fossiele grondstoffen. Daardoor worden zij niet automatisch door de markt omarmd. Om dergelijke duurzame ontwikkelingen te stimuleren zijn (Europese) verplichtingen en (tijdelijke) subsidies nodig; een individueel land lost dit niet alleen op. Daarnaast zijn grote investeringen nodig in schaalbare en duurzame technologieën. Alleen door duurzame oplossingen op te schalen kan circulariteit daadwerkelijk bijdragen aan zowel grondstoffenzekerheid als aan het verlagen van de druk op natuur en klimaat. De conclusie van veel deelnemers was helder: weerbaarheid en duurzaamheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Duurzaamheid en circulariteit zijn dus geen 'add-on', maar vormen de kern van de bedrijfsstrategie en de sleutel tot weerbaarheid. Niet een duurzaamheidsstrategie, maar een duurzame strategie.
4. Gedeelde verantwoordelijkheid van overheid én markt | Bedrijven roepen de overheid op tot consistent beleid en het verkleinen van investeringsrisico's (de-risken) om te voorkomen dat duurzame investeringen naar het buitenland verdwijnen. Toch mag dit voor het bedrijfsleven geen excuus zijn om af te wachten. We kunnen niet alleen naar de binnenlandse politiek wijzen: de transitie vraagt júist nu om ondernemerschap. Bedrijven moeten zelf de ruimte pakken, risico's durven nemen en opschalen – ook als de kaders nog niet perfect zijn. Stabiel langetermijnbeleid is hierin essentieel, waarbij de overheid vaker stimuleert in plaats van enkel verplicht. Dit beleid moet primair op Europees niveau worden gevormd om een internationaal gelijk speelveld te garanderen.
5. Bouw de brug met Defensie | Een van de meest gehoorde boodschappen tijdens de rondetafelgesprekken was: bouw de verbinding tussen Defensie, het bedrijfsleven en de bredere maatschappij nú. Wacht niet tot crises zich aandienen, want dan ben je te laat. Defensie heeft de andere sectoren nodig voor gezamenlijke ervaring en kennisuitwisseling. Omgekeerd kan het bedrijfsleven leren van de aanpak en ervaringen van Defensie. Ook kan het reservistenbeleid veel strategischer worden ingezet.

 

Keynote 2 - Jacqueline van den Ende van Carbon Equity

Co-founder en CEO van Carbon Equity, Jacqueline van den Ende, nam de zaal mee in haar eigen ervaring als ondernemer in de energietransitie. Hoewel haar langetermijnovertuiging - haar “Noordster” - koersvast is, deelde ze openhartig hoe ze in 2025 tijdelijk haar koers kwijtraakte, na Trumps aantreden. In haar keynote stonden de volgende thema’s centraal:

• De richting blijft gelijk | "Het tempo varieert. De richting niet." Koersvast blijven vraagt niet om een sterkere visie, maar om de dagelijkse moed vast te houden aan die koers – juist wanneer aandeelhouders, markten, media en de waan van de dag je een andere kant op trekken.
• De kracht van agency | Ze introduceerde het begrip agency: het besef dat je als leider zelf kunt kiezen, en dat je niet gevangen hoeft te zitten in een web van stakeholderbelangen.
• Oproep tot lef | Ze sloot haar verhaal af met een prikkelende vraag die direct als voeding diende voor de tweede rondetafelgesprekken: "Wat zou je doen als je nèt iets dapperder was?"

 

Rondetafelgesprek 2 - Leiderschap

Het tweede rondetafelgesprek bouwde, in een nieuwe samenstelling, direct voort op de vraag uit de voorgaande keynote: vraagt deze tijd om een ander soort leiderschap? Zo ja, wat zou je doen als je nèt iets dapperder was? Uit de gesprekken aan de tafels kwamen vier duidelijke lijnen naar voren:

1. Van polderen naar positioneren | Koersvastheid vraagt om een duidelijke ‘Noordster’. Leiders moeten snelheid niet verwarren met richting en durven uitdragen dat groei niet het enige kompas kan zijn. Dit vereist een verschuiving van de typisch Nederlandse neiging tot polderen naar positioneren. Niet eindeloos zoeken naar consensus, maar duidelijke keuzes maken en daar verantwoordelijkheid voor nemen. Juist in een tijd van grote transities vraagt weerbaarheid om leiders die richting geven — ook als dat ongemakkelijk is.
2. Intern vertrouwen geven | Medewerkers komen sneller in beweging wanneer leiders helder uitleggen waarom bepaalde keuzes worden gemaakt, en medewerkers ruimte geven voor eigenaarschap.  Die ruimte zal tegelijkertijd ook zorgen voor een grotere verbondenheid van (jonge) werknemers met de koers van de organisatie.
3. Duurzaam ketendenken | Wanneer een individuele businesscase niet rond te krijgen is, kijk dan naar de gehele waardeketen. Door krachten te bundelen met partners kan een project alsnog rendabel worden. Weerbaarheid vraagt om gezamenlijke actie en het gezamenlijk versterken van ketens, niet alleen om het opvangen van schokken. Voor beursgenoteerde bedrijven geldt bovendien dat hun koers uiteindelijk wordt bepaald door toekomstig verdienvermogen - en dat verdienvermogen is onlosmakelijk verbonden met een duurzame en stabiele toekomst. Het is aan leiders om dit verhaal overtuigend uit te dragen.
4. Durf van analyse tot actie over te gaan | De problemen zijn inmiddels bekend, maar de uitvoering blijft achter. "We moeten minder praten en meer gaan doen", klonk het resoluut aan meerdere tafels. Urgentie en lef zijn daarbij cruciaal - juist omdat de keuzes van vandaag bepalend zijn voor de weerbaarheid van morgen. Er klonk echter ook de harde realiteit dat economische prestatie een voorwaarde blijft voor vergroening: "als je rood staat, kun je niet groen doen." Ambitieus beleid moet daarom altijd hand in hand gaan met het beschermen van de internationale concurrentiepositie.

 

Afsluiting - DSGC-voorzitter Jan Peter Balkenende

Jan Peter Balkenende sloot de dag af met één les: "No guts, no glory." De urgentie is bekend. Wat resteert is de moed en de daadkracht om vast te houden aan de duurzame en circulaire koers juist wanneer het tegenzit, aandeelhouders twijfelen en de markt een andere kant op trekt. Want duurzame ondernemingen zijn de winnaars van de toekomst.

 

Het kan anders.

 

Over de DSGC

De Dutch Sustainable Growth Coalition (DSGC) wordt gevormd door acht van origine Nederlandse, internationaal opererende bedrijven: Ahold Delhaize, AkzoNobel, dsm-firmenich, Heineken, KLM, Philips, Shell en Unilever. De coalitie staat onder leiding van Jan Peter Balkenende (voorzitter) en wordt gesteund door werkgeversvereniging VNO-NCW en gefaciliteerd door adviesbureau Accenture.